LEGİONELLOSİS ENFEKSİYONLARI

(14.12.2002)

Dr. C. Yüce KAYABEK

Enfeksiyon Hastalıkları & KI. Mikrobiyoloji Uzmanı

TANIMI:

1- Legionella genusuna ait bakterilerin yol açtığı hastalık grubudur.

Konu dört ana başlık altında değerlendirilecektir.

1. Legionella enfeksiyonları

2. Lejyoner hastalığı ve Turizm

3. Çevresel Önlemler ve Korunma Yöntemleri

4. Legionella Dezenfeksiyonu

Legionella enfeksiyonları:

GİRİŞ ve TARİHÇESİ

Legionellosis, klinik olarak genellikle iki formda seyreder:

1. Legionnaires’

hastalığı (Zatürre ile seyreden ve ölümcül olabilen form)

2. Pontiac

ateşi (Zatürre sebebi olmayan, kendiliğinden iyileşen ateşli form)

İlk olarak, 1976 yılında 21-24 Temmuz tarihleri arasında, Amerikan Lejyon Top

lantısının

(58th annual convention of the American Legion)

yapıldığı

Philadelphia

’da

The Bellevue Statford Hotel’de kalan 4400 üye arasında

Pneumonia

(Zatürre) salgı

nı ortaya çıkmış, salgına yakalanan 182 vakadan, 29 (%16)’u ölümle sonuçlanmış

tır

(1)

. Otel 1902-1904 tarihleri arasında yapılmış olup, 70 yıllık geçmişe sahip eski bir

oteldir.

Avrupa’da meydana gelen en büyük salgın ise Madrid’e yaklaşık 25 km mesa

fede bulunan, Alcala de Henares adlı bir İspanyol şehrinde meydana gelmiştir. 11

Eylül’de başlayıp, 18 Ekim 1996 tarihlerinde sona eren salgında etken

L. pneumop

hila

Tip 1 olup, kaynak çevredeki soğutma kuleleridir. Birçok vaka Pontiac ateşi şek

linde hastalığı geçirirken, 197 kişi zatürreye (Lejyoner hastalığı) yakalanmış, 11 va

ka ölümle sonuçlanmıştır. Zatürreye yakalananların 2/3’ü 60 yaş ve üzerinde olup,

yaş ortalaması 68’dir. Vakaların 2/3’ü erkektir.

Cumartesi Söyleşileri ———

Legionellaya bağlı infeksiyonların, yaklaşık % 71-85’inde etken L.pneumophi

la’dır; En sık hastalık etkeni L.pneumophila serogruplarının ise 1, 4, 6 olduğu tesbit

edilmiştir.

KLİNİK BULGULARI

Pontiac Ateşi

Pontiac ateşi, akut seyreden, antibiyotik tedavisi uygulanmasa bile kendi ken

dine iyileşen, grip benzeri bulgular gösteren, pnömoni ile seyretmeyen türüdür.

İnkübasyon periyodu; 24-48 saattir. Legionelloz enfeksiyonları içerisinde görül

me sıklığı %90-95 ve hatta üzerindedir. En sık semptomlar; halsizlik, adale ağrıları,

ateş, üşüme, titreme ve başağrısıdır. Ayrıca balgamsız öksürük, baş dönmesi, mi

de bulantısı diğer şikayetlerdir. Akciğer filminde patolojik bulgu yoktur. Bir hafta içeri

sinde kendiliğinden iyileşir.

Legionnaires’ Hastalığı ve Akciğer tutulumu

En önemli klinik bulgu zatürredir. Hafif öksürük ve ateşten, komaya kadar gide

bilen ve birçok organ yetmezliği ile kendisini gösteren, geniş bir yelpazeye sahiptir.

İnkübasyon periyodu 2-10 gündür, bağışıklığı baskılanmış kişilerde süre genellik

le kısadır. Hastalık ilk olarak, non-spesifik bulgular ile başlar. (Ateş, halsizlik, adale

ağrıları, iştahsızlık ve baş ağrısı gibi.)

Öksürük başlangıçta hafiftir, balgam üzerinde çizgi şeklinde kanlı görülebilir.

İshal %25-50 vakada görülür, genellikle sulu, nadiren kanlıdır. Bulantı, kusma ve ka

rın ağrısı; %10-20 vakada görülür.

Ateş; hemen hemen daima vardır, vakaların %19’unda 40.5°C’nin üzerindedir.

Kişinin hastalığı hangi formda geçireceği veya etkilenmemesi; su depolarında

ki mikroorganizmaların yoğunluğu ve kişilerin bağışıklık sisteminin duyarlılığı ile risk

faktörlerine bağlantılıdır.

Kişisel Risk faktörleri

Aşağıda belirtilen faktörler, hastalığa yakalanma riskini arttırmaktadır:

Yaş:

ileri yaşlarda hastalığa yakalanma riski artar. İmmunitesi normal ço

cuklarda risk yok denebilecek kadar düşüktür.

Cinsiyet:

Erkeklerde, kadınlara oranla görülme riski ortalama 3 kat yüksektir.

Sigara:

20 adet/gün’den fazla düzenli kullanım,

——— Legionellosis Enfeksiyonları

Alkol:

%40 ve üzeri alkol içeren içkiden, 35 cc/gün’den fazla düzenli kullanım,

Kronik hastalıklar:

KOAH ve konjestif kalp yetmezliği, DM olanlarda,

Immunosupressif ilaç kullanımı:

Özellikle kortikosteroidler (>20 mg/gün

prednizolon) kullanımı

Cerrahi girişimler ve transplantasyon:

Organ transplantasyonları, Kİ

transplantasyonu, baş ve boyun cerrahisi ile ilgili operasyonlar,

Entübasyon ve mekanik ventilasyon:

girişimleri,

Hairy cell leukemia

’da, risk yüksektir.

*İlginçtir ki; Nötropenik hastalarda, diğer lösemi tiplerinde ve HIV (+) hastalarda

riskin daha yüksek olduğu görülmemiştir.

Tedavisi:

Lejyoner hastalığı formunda seyreden vakalar, genellikle hastanede tedavi ge

rektiren ve yoğun etkili antibiyotik tedavisi uygulanan vakalar olup, ölüm oranı %10-

30 arası değişmektedir.

Lejyoner hastalığı ve Turizm

Teknoloji, iletişim, bilgi, kültür ve ekonomide meydana gelen gelişmelere para

lel olarak, günümüzde turizm ve turist sağlığı önem kazanmaktadır. Turistler kendi ya

şadıkları ortamda sağlıklı olmalarına karşın, ziyaret ettikleri yerlerde ya da kendi or

tamlarına döndüklerinde hastalanabilmektedirler.

Özellikle Avrupa ülkeleri, ABD ve Avustralya başta olmak üzere çeşitli ülkeler,

konu hakkında, geniş ve düzenli bilgiye sahip olabilmek için kuruluşlar ve çalışma

grupları kurmuşlardır. Legionellaya yakalanan vakalar değerlendirilerek, hastalığın

hangi ülkeden –hangi konaklama yeri (Otel, motel, tatil köyü vs.)– aracılığıyla bulaş

tığı tesbit edilmeye çalışılmaktadır. Ülkemizide kapsayan çalışma grubu EWGLI

(European Working Group for Legionella İnfections) olup vaka tanımı aşağıda belir

tilmiştir.

VAKA :

Seyahate çıkan şahsın, evinden uzakta en az bir gece veya daha faz

la geçirmiş olması ve bu sürenin hastalığın başlangıcından itibaren 10 günü geçme

mesi gerekmektedir.

Ancak yine de kalınan yer, hastalığın kaynağı olarak direkt

gösterilemez, sadece "şüpheli yer" olarak değerlendirilir.

EWGLI ile direkt elektronik iletişim içinde olan 34 ülke bulunmaktadır. Bu ülke

ler aşağıdaki tabloda belirtilmiştir (1996).

Cumartesi Söyleşileri ———

EWGLI ile bağlantılı ülkeler

Almanya

İspanya

Macaristan

Avusturya

İsveç

İsrail

Belçika

İsviçre

Litvanya

Çekoslovakya

İtalya

Letonya

Danimarka

Malta

Lüksemburg

Finlandiya

Norveç

Kuzey İrlanda

Fransa

Portekiz

Polonya

Hırvatistan

Rusya

Romanya

Hollanda ve Antiller

Slovenya

Tunus

İngiltere ve Galler

Türkiye

Slovakya

İrlanda

Yunanistan

İskoçya

Estonya

T.C. Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan çalışmalar

ve yaptırımlar

Sağlık Bakanlığı konunun önemi doğrultusunda ilk olarak 30.05.1996 tarih ve

6076 sayılı daimi genelge yayınlamış, daha sonra bu genelge yürülükten kaldırıla

rak, 01.05.2001 yılında B100TSH0110001 sayılı ve Seyahat ilişkili Lejyoner hastalı

ğı kontrol programı konulu, Sağlık Bakanımız Doç. Dr. Osman Durmuş imzası ile

DAİMİ GENELGE yayınlanmıştır.

Özetle:

• Lejyoner hastalığı hakkında genel bilgiler verilmiştir,

• "Seyahat ilişkili Lejyoner hastalığı sürveyansı, VAKA ve ÇEVRESEL sürveyans ola

rak iki bölümde yapılır",

• "Bilinen bir vaka olmadan, çevresel sürveyans yapmak, akılcı bir yaklaşım olmadı

ğı gibi, kaynakları israf etmekten ve zaman kaybından öteye gidemez" denilmekte

dir.

• Vaka ihbar edilen tesise (EWGLI tarafından, hem Sağlık Bakanlığına, hem de otele

bilgi verilmektedir) ilk gidişte ve ikinci gidişte yapılması gereken çevresel önlem

ler hakkında bilgiler, uygulamalar ve yaptırımlar söz konusudur, ve aşağıdaki uya

rı mevcuttur;

"Özellikle vaka ya da salgın ihbarı durumlarında otel işletmesinin endişeye ve

hatta paniğe kapıldığı; bu nedenle henüz kaynak araştırması için su örneklemesi ya

pılmamışken dezenfeksiyon çalışmalarının uygulandığı gözlenmiştir. Bu,

epide

——— Legionellosis Enfeksiyonları

miyolojik açıdan önemli bir bilgiyi

-legionella bakterisinin sistemde kolonize olup

olmadığına dair bilgiyi- kaybetmemize neden olmaktadır.

Vaka veya salgının, ihbar

edilen otel ile bağlantılı olduğuna dair güçlü bir kanaat varsa laboratuvar bul

gusunun menfi çıkması bunu değiştirmez;

tam tersine laboratuvar sonucunun gü

venirliği hakkında kuşku doğurur veya ihbar üzerine su örneklerine müdahale edildi

ği akla gelir. Bu nedenle sonucu yanıltıcı çabalardan kaçınılmalı, sürveyansa yardım

cı olunmalıdır."

• "Seyahat İlişkili Lejyoner Hastalığına yönelik yapılması gerekenler, vaka bildirimi

temeline dayanmaktadır.

Vaka bildirimi yapılmayan konaklama tesislerine yö

nelik olarak su analizi esaslı çalışmalar yapılmayacaktır.

Fakat bu tesislerin de

Lejyoner hastalığına yönelik belirli çalışmaları yürütmesi gerekmektedir." denil

mektedir.

• Yurtdışı birçok uygulama da benzer şekildedir, sularda Legionella ve bakteri ana

lizleri tesisattaki uygulamanın etkinliği ve takibi açısından yani OTOKONTROLÜ

için gereklidir. Ayrıca tesislerle bağlantılı seyahat acentalarının, müşteri gönder

mek için bu testlerin yapılmasını şart koştuğu belirtilmektedir! Vaka çıkması du

rumunda ise seyahat acentaları tarafından (EWGLI bağlantılı) yapılan tüm çalış

malar ve BELGELEMİŞ KAYITLARIN gönderilmesi istenmektedir.

• "EK 7. Lejyoner Hastalığı Görülmeyen Konaklama Tesislerinde Yapılması Gereken

Rutin Uygulamalar" başlığı altında alınması uygun görülen tedbirler belirtilmiş

olup,

"Lejyoner hastalığına yönelik belirli çalışmaları yürütmesi gerekmekte

dir"

denilmesine rağmen, VAKA ÇIKMAMASI DURUMUNDA herhangi bir yaptırım

söz konusu değildir.

Ülkelere gelen turist sayılarına göre yapılan değerlendirmede; Vaka sayısı/Tu

rist sayısı (10

) olarak

Seyahat

edilen ülke

1995 yılı

1996 yılı

1997 yılı

1998 yılı

1999 yılı

2000 yılı

2001 yılı

İSPANYA

13,5

10,9

10,8

11,5

9,8

11,2

12,7

FRANSA

2,2

3,4

4,2

4,1

6,0

7,3

9,5

İTALYA

6,5

7,3

7,1

5,5

12,3

8,7

19,4

TÜRKİYE

36,4

25,6

34,0

35,1

25,3

41,7

65,2

YUNANİSTAN

14,9

17,4

15,8

11,9

18,4

16,8

13,3

Cumartesi Söyleşileri ———

0.010.020.030.040.050.0‹SPANYAFRANSA‹TALYATÜRK‹YEYUNAN‹STAN1995 y›l›1996 y›l›1997 y›l›1998 y›l›1999 y›l›2000 y›l›2001 y›l›

Çevresel Önlemler ve Korunma Yöntemleri

L. pneumophila, doğal olarak çevresel su ve su kaynaklarında düşük konsant

rasyonlarda bulunmasına karşın, insan yapımı sistemlerde (soğutma kuleleri, su da

ğıtım sistemleri ve depoları) nedeniyle daha yoğun bulunur.

Klora dirençli, aside zayıf dirençli, solunum sisteminde kolay üreyen bir bak

teridir.

L. pneumophila

, geniş fiziksel yelpaze içerisinde, su örneklerinde yıllarca can

lı kalabilen bir bakteridir.

Çevresel ortamda üç şekilde bulunurlar;

1- Su içerisinde serbest halde,

2- Mavi-yeşil alglerde, amip ve kamçılı protozoonlarda.

• Legionella bunların karbon ve enerji kaynaklarını kullanarak üreyen ve belirli bir üre

me yoğunluğuna erişince adı geçen canlıları parçalayan mikroorganizmadır.

Amip içerisinde yerleşerek su içerisinde simbiyoz yaşam sürdüren

Legionella

bakterisi;

• Su depolarının dip kısmında

kommensal mikroflora

ile ortak yaşam gösterir,

• Hücreiçi yaşayabilir ve hızla çoğalabilir,

• Özellikle salgınlarda amip içi formu, sıklıkla etkendir,

• Bu sayede ısıya, asiditeye, yüksek ozmolariteye karşı daha dayanıklıdır,

• Kullanılan dezenfektanlar ve biyositlerin etkinliği daha düşüktür,

——— Legionellosis Enfeksiyonları

60.0

70.0

• Amip içi bakteriler kültürde üremezler.

3- Biyofilm içerisinde yaşarlar.

Böylece;

• Beslenmeleri için gerekli nutrientleri (demir ve tuzları) sağlarlar,

• Genelde kullanılan klora karşı direnç sağlarlar, klorun biyofilmin içerisine girişinin

çok zayıf olması, üremesini ve çoğalmasını arttırır.

Legionella bakterisinin yaşama koşullarını etkileyen faktörler:

1. Sıcaklık

Sıcaklıkla ilgili veriler:

0-20 °C: Üremesi durur.

(Ancak ölmemekte ve eksi derecelerde aylarca

yaşayabilmektedir!)

20-25 °C

: Üremesi önemsiz derecededir.

25-42 °C

: Üreme için en uygun sıcaklık aralığıdır.

37 °C

: Uygun ortamda 2 saat içinde iki katına çıkar. 48 saat içinde

de sayısal olarak ileri derecede çoğalarak tehdit edici boyuta

ulaşır.

43-50 °C

: Üremesi durur.

50 °C

: Birkaç saat yaşayabilir.

60 °C

: Birkaç dakika yaşayabilir.

70 °C

: Teorik olarak yaşam şansı sıfıra yakındır (ancak ortamdaki ko

rozyon ve sistemin projelendirilmesi sonucu %100 etkinlik kolaylık

la sağlanamaz, %99,999 etkinlik bile yeterli sayılmamalıdır).

2. pH değeri :

6,9 en uygun değerdir.

3. Demiroksit

büyüme ve çoğalmayı hızlandırır.

•

Hijyen (nutrientler):

Kirler ve birikintiler kuluçka için uygun ortam oluşturulur.

•

Kommensal mikroflora:

Ortamda bulunan diğer mikroorganizmaların varlığı.

İnfeksiyon kaynakları

Su dağıtım sistemleri L.pneumophila’nın yayılımı açısından temel kaynaklar

dır; Hastane su dağıtım sistemleri ile, hastanede oluşan enfeksiyonlar arasında bağ

lantı moleküler fingerprinting yöntemi ile saptanmıştır. Örneğin; L. pneumophila ile

oluşan hastane infeksiyonlarında; İngiltere’deki 21 hastanenin 12’sinin su deposun

dan bakteri izole edilmiştir. Toplumdan kazanılmış Legionella hastalığı, endüstriyel

ve yerleşim bölgelerindeki su kaynaklarının kontaminasyonu ile bağlantılıdır.

Cumartesi Söyleşileri ———

Etkenin tesbit edildiği yerler:

• Soğutma kulelerinin ve klima cihazlarının suyundan,

• Sıcak ve soğuk su sistemlerinden; su tanklarından, duş başlıkları ve sıcak su mus

luklarından, bahçe sulamalarda kullanılan sprinklerden,

• Termal banyolar, çamurlar ve kaplıcalardan,

• Derelerden, ufak göllerden ve bunların kıyılarındaki topraktan,

• Ayrıca oda nemlendiricilerinin de, L.pneumophila içeren aerosolleri yaydığı saptan

mıştır.

• Mekanik solunum cihazlarında kullanılan araç ve gereçlerin, solunum yolu içindeki

tüplerin, lejyoner mikrobu ile kirli sularla yıkanması sonucunda, fazla sayıda hasta

ne infeksiyonu olgusu bildirilmiştir.

• Kazılan topraktan çıkan aerosollerin de enfeksiyonun yayılmasında rol oynadığı

saptanmıştır.

Yaraların, lejyoner mikrobu ile kirli sularla yıkanması sonrasında oluşan yara

infeksiyonları, hemodiyaliz fistül infeksiyonları ve gastrointestinal sistem infeksiyonla

rı da olgu takdimi olarak bildirilmiştir.

Lejyoner hastalığının insidansı, su depolarındaki mikroorganizmaların yo

ğunluğu ve kişilerin bağışıklık sisteminin duyarlılığı ile bağlantılıdır.

Laboratu

var tanı yöntemlerinin yetersizliği nedeni ile, Legionella infeksiyonlarının bilinenden

çok daha fazla olabileceği belirtilmektedir.

Bulaşma yolları

L.pneumophila’nın yayılım yolunun sıklıkla, pülvarize dağılan legionella ile en

fekte su zerreciklerinin hava yolu ile etrafa dağılması olup, üstün gelen tezdir. Bunun

en kuvvetli kanıtı Pontiac ateşidir. Michigan Pontiac Sağlık Bölümü binasında 1968

yılında oluşan infeksiyondan dokuz yıl sonra, aynı binanın soğutma kulesinden L.

pneumophila izole edilmiştir.

Lejyoner hastalığı oluşumunda çevresel risk faktörleri

1- Lejyoner hastalığının oluşabilmesi için Legionella bakterisi ile kirlen

miş suyun aerosol halinde solunması gerekir.

Böylece mikrop akciğere ulaşarak hastalığı oluşturabilir. Solunabilen aerosol

de (pülverize haldeki su ile hava karışımında) su tanecik büyüklükleri

1 ila 5 mikron

çap aralığındadır. Tanecik çapı küçüldükçe tehlike riski artar, çünkü 5 mikron ve altın

daki su zerrecikleri akciğerin en derin noktalarına kadar geçebilir ve bunlar tekrar ko

——— Legionellosis Enfeksiyonları

layca dışarı atılamaz. Öte yandan küçük tanecikler hava akımları ile çok uzak me

safelere taşınabilir (soğutma kulelerinden 3 km mesafelere kadar).

2- Hastalık riski solunan mikrop sayısı ile orantılıdır.

Solunan aerosol ne kadar yoğun bir biçimde Legionella bakterisi ile kirlenmiş

se ve bu aerosol ne kadar yoğun ise, aynı oranda hastalığa yakalanma riski vardır.

3- Bir diğer önemli risk faktörü de temas süresidir.

Duş yaparken temas süresi dakikalar mertebesindedir. Halbuki bir terapi havu

zunda veya jakuzide bu süre daha uzundur. Örneğin bir soğutma kulesinden kaynak

lanarak kirlenmiş bir binada ise, her gün 8-10 saat temas süresi söz konusudur.

Legionella bakterisi doğada ve su kaynaklarında bulunmaktadır. Şebeke sula

rının dezenfeksiyonu, legionella bakterisinin tamamen ortadan kaldırılmasını sağla

yamaz, bir miktar bakteri mutlaka sistem aracılığı ile binalara ulaşır, ancak önemli

olan bu yolla binaya ulaşan su içinde, bakterinin üreyip çoğalabilmesi için uygun or

tamın yaratılmamasıdır.

Hastalığın geçişindeki zincirin en önemli üç halkası; Legionella bakterisi

nin çoğalması, yayılması ve geçişidir. Bu aşamalar mekanik tesisat içerisinde

meydana geldiğine göre, hastalıkla mücadelenin esas alanı, bina tesisatı olmak

tadır.

Bu alanda hastalık; tesisatın mühendislik tasarımının iyi olması, tasarlanan pla

nın iyi uygulanması ve daha sonra da tesisatın işletimi süresince gerekli bakım ve

önlemlerin alınması ile önlenebilir.

Tesisatta Legionella potansiyeli olan yerler

Legionella bakterisinin büyümesi için:

• Uygun sıcaklık gereklidir, daha önce bahsedildiği gibi 25-42°C üreyebilmesi için en

uygun aralıktır.

• Suyun pH değeri : 6,9 en uygun değerdir.

• Ortamdaki demiroksit büyüme ve çoğalmayı hızlandırır.

• Hijyen: Kirler ve birikintiler kuluçka için uygun ortam oluşturur.

Tesisatta Legionella üremesine uygun olan ve lejyoner hastalığının çıkmasına

neden olabilecek sistem ve elemanlar aşağıda sayılmıştır. Bu sistem ve elemanlar

dan kaynaklandığı belirlenen lejyoner hastalığı vakaları mevcuttur.

• Kullanım su sistemleri (duşlar, musluklar ve su depoları)

• Soğutma kuleleri ve buharlaşmalı (Evaporatif) kondenserler

• Fankoiller ve split klimalar

Cumartesi Söyleşileri ———

• Açık sistem güneş kollektörleri

• Terapi havuzları, jakuziler

• Nemlendiriciler (özellikle sulu tip)

• Süs havuz ve çeşmeleri, fıskiyeler

• Bahçe sulama ve yangın söndürme sistemlerinde kullanılan springler sistemi

Su sistemleri ve Legionella kolonizasyonu riski:

Kullanım (açık devre) su sistemleri

En iyi korunan içme suyu kaynaklarında bile küçük miktarlarda, mikrobiyolojik

hayat formları bulunabilir. Bu bakteriler şebeke ile konutlara taşınır. Ancak iyi bir şe

hir şebekesinde bu bakterilerin sayısı çok azdır ve zararlı düzeyde değildir. Eğer bi

na tesisatında uygun koşullar yaratılırsa, bakteriler hızla çoğalır, sayısal olarak kısa

sürede çok yüksek miktarlara ulaşır ve hayatı tehdit eden kirlenmelere yol açabilir.

Su tankları, kullanılmayan boru sistemi parçaları, su filtreleri ve duş başlıkları

bakteri ve virüslerin çoğalma yerleridir.

Hatalı tasarım, kötü bakım ve işletme Legionella gelişmesi ve çoğalması için

uygun şartları yaratabilir. Özellikle suyun durgun kalmasına veya çeperlerde biyofilm

oluşmasına imkan tanınıyorsa, bu potansiyel daha fazla olacaktır.

Kullanım suyunun sıcaklığı, Legionella bakterisinin çoğalması açısından en

önemli faktördür. Soğuk suyun daima 25°C’nin altında, sıcak suyun ise 50°C’nin üze

rinde tutulması gerekir.

Evlerde su tesisatının Legionella potansiyeli ve lejyoner hastalığı ile ilişkisi ko

nusunda İngiltere’de bir araştırma yapılmıştır. Bu araştırmanın sonuçlarına göre;

• Boylerin 60°C ve üstünde set edilmesi halinde araştırma kapsamındaki evlerin

20/32 sinde (% 62,5’unda) Legionella bakterisine rastlanmamıştır.

• Sıcak su cihazlarında (Boyler) Legionella bulunduğunda, sıcak su musluklarının ço

ğunda da Legionella bulunmuştur. Cihazda Legionella yokken musluklarda çok az

rastlanmıştır.

• Evlerde en büyük risk faktörü, kapaksız su depoları bulundurma halinde geçerlidir.

• Kirli görünüşlü su içeren depolar veya yüzeyleri kirli görülen depolar daha fazla Le

gionella riski taşımaktadır.

• Eğer soğuk su sisteminde Legionella varsa, kullanma sıcak suyu sisteminde daha

fazla risk oluşmaktadır. Bu durumda, su sıcaklığı çok önemli bir parametredir.

——— Legionellosis Enfeksiyonları

Soğutma kuleleri ve buharlaşmalı kondenserler

Soğutma kulelerini kapalı devreli ve açık devreli olarak ikiye ayırmak mümkün

dür.

A-Kapalı devre soğutma kuleleri:

Kapalı devre soğutma kulelerinde, soğutulmak istenen proses akışkanı (chiller

devresinde dolaşan su) hava ile doğrudan temasta değildir. Su boruların içindedir.

Boru dışında boruları ıslatan ve hava ile temasta olan sekonder devre suyu, açık

devreli soğutma kulelerine göre çok daha az miktardadır. Sekonder devrede dış bo

rulama genellikle yoktur. Su tamamen cihaz içinde sirküle eder.

B-Açık devre soğutma kuleleri:

Soğutma kuleleri, dizayn itibarı ile bakterilerin oluşumu ve çoğalması için en

uygun ortamlardan biridir (Şekil1). Kule tabanında, haznedeki su pompa ile konden

sere basılır. Su; kondenserden geçerken, soğutucu akışkan üzerindeki ısıyı alır ve

tekrar soğutma kulesi üst noktasından kule tabanına doğru akar. Akış esnasında su,

kule tabanına doğru damla tutucular arasından yavaşça akarken, kule üzerindeki fan

da damla tutuculardan yukarıya doğru sağladığı hava geçişleri ile suyu buharlaştı

rarak soğutur. İşte bu proses esnasında, aerosol olarak dökülen su, ters akımla ha

va ile ortama pülvarize yayılmaktadır.

Her ne kadar su tutucu perdelerde sürüklenen suyun bir kısmı tutulsa da, ge

nellikle 5 mikron altındaki su zerrecikleri etrafa yayılır. Damla tutucu olmadan sürük

lenen su, resirküle suyun % 11’i kadardır. Kaliteli tip soğutma kulelerinde damla tutu

cularla bu oran % 0,1’a kadar indirilir.

Bundan dolayı, damla tutucular kulelerin en

önemli elemanlarından biridir.

Soğutma kulelerinde Legionella bakterisinin çoğalacağı yer su haznesidir (veya

havuzu). Bu haznede genellikle su sıcaklığı 29-35 °C arasındadır. Ancak çalışma

stratejisi, dış sıcaklık ve sistem ısı yüküne bağlı olarak, sıcaklıklar 21 °C’nin altına

inebilir veya 49 °C’nin üstüne çıkabilir. Özellikle yaz aylarında soğutma kulelerinde

Legionella, çoğalması için çok uygun sıcaklık değerlerine ulaşabilir. Bu haznede bi

riken yabancı maddeler, tortu ve ısı geçiş yüzeylerindeki kirler ve birikintiler kuluçka

için uygun bir ortam yaratır. Soğutma kuleleri kaynaklı çok sayıda lejyoner hastalığı

bildirilmiştir.

Soğutma kulelerinde Legionella ile mücadelede en önemli nokta, sistemin

temiz tutulması ve biyolojik şartlandırma yapılmasıdır.

Su şartlandırması konu

sunda uzman kişilere danışılması ve onun gözetiminde bir program uygulanması

çok önemlidir.

Cumartesi Söyleşileri ———

Fancoiller ve split klimalar

Bu cihazlar direkt Lejyoner hastalığı kaynağı olarak gösterilemeyebilir, ancak

yoğuşma tavalarında bulunan, drenajdaki sorunlardan kaynaklanan su birikintileri,

solunum yoluyla bulaşan her tür mikroorganizma için risk teşkil eder. Bu sistemin

mutlaka periyodik aralıklarla temizlenmesi ve biyolojik tıkanmayı önlemek amacıyla,

uzun etkili-yavaş salınımlı bir biyosit ile dezenfekte edilmesi gerekir.

Açık sistem güneş kollektörleri

Güneşli kullanma sıcak suyu ısıtma sistemleri Legionella için yüksek kirlenme

riski olan sistemlerdir. Yılın büyük kısmında sıcaklıklar 30-45°C arasında kalmakta

dır.

Bu nedenle güneşle su ısıtma sistemlerinde çift serpantinli boyler kullanıl

malı ve ikinci serpantine sıcak su kazanı gibi konvensiyonel bir enerji kaynağın

dan bağlantı yapılmalıdır.

Belirli zamanlarda bu kaynak yardımı ile su sıcaklığı yük

seltilerek, sistemde termik dezenfeksiyon yapılmalıdır.

——— Legionellosis Enfeksiyonları

Şekil 1: Açık devre soğutma kulesi

Güneşle su ısıtma sistemlerine giren suyun doğru ve hijyenik şartlarda depo

lanması ve pompalanması halinde güneş kaynaklı sistemler kullanılabilir.

Enerji politikaları da bu kullanımı teşvik etmektedir. Ülkemizin Güney sahillerinde ol

duğu gibi, Hollanda ve Almanya gibi pek çok batı ülkesinde de sıcak su üretiminde

güneşten yararlanma çok yaygındır ve giderek çoğalmaktadır.

Terapi havuzları, jakuziler

Tedavi amaçlı kulanılabilen bu tür havuzlarda; su pülvarize olarak havuz içersi

ne verildiği için risk teşkil etmektedir. Genellikle bu tür havuzlar sürekli dezenfeksi

yonla (klor, brom vs.) şartlandırıldığı için, bu havuzlarda dikkat edilmesi gereken en

önemli şey, ölçülebilen serbest dezenfektan (klor, brom) konsantrasyonunu yüksek

tutmaktır (1-1.5 ppm.)

Nemlendiriciler (Sulu tip)

Yıkamalı nemlendiriciler ve atomizörlü nemlendiriciler, klima santralindeki şart

landırılmış havanın nemlendirilmesinde kullanılır. Nemlendiricilerdeki suyun sıcaklı

ğı 25 °C altında tutulmalı ve mevcut su havuzlarının uygun bir biocid ile dezenfeksi

yonu sağlanmalıdır.

Süs havuz ve çeşmeleri, fiskiyeler

Bu havuzlarda, ortama yayılan su zerreciklerinin özellikle 5 mikron ve altındaki

büyüklükte olanları risk teşkil etmektedir. Bu havuzlarda da yüzme havuzlarındaki gi

bi sürekli bir sirkülasyon ve dezenfeksiyon sağlanmalıdır.

Bahçe sulama ve yangın söndürme springleri

Bahçe sulamada, özellikle kuyu suyu veya atık su arıtma deşarj suyu kullanı

mı, Lejyoner hastalığı oluşumu açısından ciddi derecede risk oluştururlar.

Yangın söndürme için ayrı depo kullanımı mevcutsa, risk yüksektir.

Kullanım süresince alınması ve takip edilmesi gerekli önlemler

Kullanım soğuk suyu

1. Tesis soğuk su tankları, yılda en az bir kez olmak üzere temizliğe tabi tutul

malıdır (Ek A).

2. Soğuk su depoları, günlük maksimum su tüketiminin üzerinde su depoluyor

Cumartesi Söyleşileri ———

sa, mevcut su içinde sürekli bir dezenfeksiyon sağlanmalıdır ve depodaki suyun ken

di içinde günde en az 1-2 kez sirkülasyonu sağlanmalıdır.

3. Su depoları, temiz bir mahalde ve yerden yükseltilmiş olmalıdır. Depoların

dış etkenlerden kirlenmesine olanak tanınmamalıdır.

4. Soğuk suyun 25 °C’nin altında depolanmasına dikkat edilmelidir ve su sıcak

lığı günde 2 kez ölçülerek kayıt altına alınmalıdır.

5. Tüm su boruları izole edilmelidir (böylece yoğuşma önlenerek korozyon ris

ki azaltılır. Bu tesisatın ömrünü uzatır ve Legionella’nın çoğalmasını engelleyen bir

faktördür).

6. Su dağıtım sisteminde; su akımının olmadığı veya çok yavaş olduğu nokta

lar var ise bu noktalar tespit edilerek ortadan kaldırılmalıdır.

7. Müşteri olmadığında belli bir süre boş kalan odalardaki musluk ve duş

başlıklarından su her gün 5 dk kadar akıtılmalıdır.

Kullanım sıcak suyu

1. Sıcak su tankları üzerinde bir boşaltım hattı bulunmalıdır ve tanklar belli pe

riyotlarda (3 ayda bir) boşaltılarak, dipte oluşan çamur tortusu ile tank çeperlerinde

oluşan kireç ve tortu temizlenmelidir (Ek B).

2. Sıcak su tanklarının iç yüzeyleri, kir tutmayan ve temizlenebilen bir malzeme

ile kaplanmalıdır.

3. Tanka dönüş suyu sıcaklığı ise minimum 50°C olmalıdır.

4. Tüm sıcak su boruları izole edilmelidir.

5. Sirkülasyon pompa yedekleri, sürekli çalışmaz durumda bırakılmamalıdır.

Haftada bir pompalar dönüşümlü kullanılmalıdır.

Fancoiller ve split klimalar

1. Minimum 6 ayda bir, Fancoil ve split klima iç üniteleri, kir ve tozlardan arındı

rılması için alüminyuma zarar vermeyen bir kimyasal ile temizlenmelidir (Ek C).

2. Fancoil ve split klima iç üniteleri, minimum 6 ayda bir nonoxidising bir biocid

ile dezenfekte edilmelidir (Ek D).

3. Fancoil ve split klima yoğuşma tavaları içerisine; yoğuşan sudan oluşabile

cek mikrobiyolojik kirlenmeyi ve drenajların tıkanmasını engelleyecek uzun etkili bir

biocid konulmalıdır.

——— Legionellosis Enfeksiyonları

Soğutma kuleleri

1. Soğutma kulesi suyu, çalıştığı süre boyunca, kireç ve korozyon önleyici bir

kimyasal şartlandırma programına tâbi tutulmalıdır.

2. Soğutma kulesi suyu, çalıştığı süre boyunca, biyolojik aktivasyonu engelle

yici bir biocid ile dezenfeksiyona tâbi tutulmalıdır.

3. Toplam su miktarı; kule havuzu ve kondenser ile, ara tesisattaki su dahil edi

lerek kule üzerinde belirtilmelidir. Bu kullanılacak olan kireç ve korozyon inhibitörleri

ve biocidlerin dozlanmaları açısından önemlidir.

4. Kullanımda olan soğutma kuleleri, yılda en az iki kez kimyasal ve mekanik te

mizliğe tabi tutularak tortu ve sediment sistemden uzaklaştırılmalıdır (Ek E).

Duşlar ve armatürler

1. Yılda en az bir kez olmak üzere; duş başlıkları ve armatür filtreleri üzerin

deki tortu ve sediment, önce uygun bir kireç çözücü ile temizlenmelidir (Ek F).

2. Duş başlıkları, armatürler, lavabo ve küvet giderleri, haftalık periyotlarda,

uygun bir nonoxidising biocid ile dezenfekte edilmelidir (Ek G).

Su sistemlerinde alınması gerekli yapısal önlemler

1. Su depoları sıkı kapanan kapaklı olmalıdır. Mümkün olduğunca temiz bir ma

halde ve yerden yükseltilmiş olarak bulunmalıdırlar.

2. Miks batarya kullanmaktan kaçınmalıdır. Bu bataryalarda sıcak ve soğuk su

birbirine karışmakta ve sıcak su soğuk su hattına kaçabilmektedir. Miks batarya kul

lanıldığında daire girişlerindeki kullanma sıcak ve soğuk su branşmanlarına çekvalf

monte edilmelidir.

3. Hidrofor tesisatında da aynı DIT tipi, içinde suyun hareketli kaldığı kapalı

genleşme depoları kullanılmalıdır.

4. Boyler tesisatlarında içinde suyun hareketli tutularak sürekli değiştiği (DIT

tip) genleşme depoları kullanılmalıdır.

5. Boyler deposunun tamamen boşaltılabilme ve temizlenebilme imkanı olma

lıdır. Boylerlerde ısıtıcı serpantin mümkün olduğu kadar alt seviyede bulunmalı, böy

lece suyun yeterince hareketi sağlanmalıdır.

6. Boyler iç yüzeyleri kir tutmayan ve temizlenebilen bir malzemeyle kaplı olma

lıdır. En mükemmel olanı cam kaplı boylerdir.

7. Boru tesisatında çalışmayan ölü uçlar bulunmamalıdır.

8. Soğuk ve sıcak su boruları izole edilmelidir.

Cumartesi Söyleşileri ———

Böylece;

• Yoğuşma önlenerek korozyon riski azalır.

• İzolasyon, ısı kaybını azaltır.

9. Bu borulardan birbirine ısı geçiş imkanı olmamalıdır. Duvar içinden geçen

sıcak ve soğuk su boruları arasında yaklaşık 30 cm mesafe olmalıdır.

10. Dışarıdaki tanklar direkt güneş ışınlarına karşı korunmalı ve reflektif bo

ya ile boyanmalıdır.

11. Bodrumdaki tankların iyi havalandırılan bir bölgede olmasına gayret edilme

lidir.

12. Su depolarının toprak altında veya bodrum katta yapılması, içerisinin havuz

seramiği ile derzsiz kaplanması tavsiye edilir. Pürüzsüz ve hijyenik tip kaplama mal

zemesi temizliği de kolaylaştırır.

13. Yangın suyu için ayrı depo uygulaması uygun değildir. Depo içindeki durgun

su hastalığın üremesi için uygun bir ortam oluşturur.

14. Kullanma suyu ve yangın için ortak su deposu seçilmelidir. Yangın durumun

da gerekli suyun temini için, su gereken seviyeye indiğinde otomatik seviye alarmı

devreye girecek şekilde ayarlanmalıdır.

15. Soğutma kulelerinin ve buharlaşmalı evaporatörlerin yerleştirmesinde

aşağıdaki konulara dikkat edilmelidir:

• Klima santrallerinin taze hava alış menfezlerinden ve açılabilen pencerelerden

mümkün olduğu kadar uzağa yerleştirilmelidirler.

• Soğutma kulesinin klima santralinin dış hava emiş ağızlarından ve pencerelerden,

lokanta, kafeterya vb. insanların yoğun olduğu yerlerden en az 10 metre ve daha

uzak olması, hakim rüzgar yönünde soğutma kulesinin daha ileri noktaya montajı

ve soğutma drenajının hava kesicili (sifonla) drenaja bağlanması gerekir. Soğutma

kulesinden 3 km uzağa kadar Legionella bakterilerinin taşınabildiği unutulmamalı

ve kulenin bakım, temizlik ve dezenfeksiyon işlemleri özenle yapılmalıdır.

• Mutfak egzoz fanları, bacalar, gibi organik madde kaynaklarının yanına ve yakınına

yerleştirilmemelidir.

• Hakim olan rüzgar yönü, dışarıdaki halka açık alanlar ve yaşam mahallerinin ko

numuna göre değerlendirilmeli ve sistem ona göre planlanmalıdır.

• Soğutma kulelerinde kullanılan malzeme pürüzlü olmayan, kolay temizlenebilir yü

zeyli olmalıdır. Metalik olmayan bileşenler ve ahşap gibi bazı doğal malzemeler

bu açıdan sakıncalıdır ve konstrüksiyonda kullanılması tavsiye edilmez.

• Cihazın genel tasarımında durağan su bölgelerinden kaçınılmalı, elemanlara kolay

——— Legionellosis Enfeksiyonları

ulaşım, temizleme, numune alma ve drenaj imkanı tanınmalıdır. Komponentler ko

layca çıkarılabilmelidir.

Legionella Dezenfeksiyonu

Dezenfeksiyon ve Sterilizasyonun Tanımı

Suyun içerdiği

patojenik

mikroorganizmaların ortadan kaldırılarak, güvenle kul

lanılabilecek ve içilecek hale getirilmesi işlemine,

suyun dezenfeksiyonu

denir. Suda

ki tüm canlı mikroorganizmaların yok edilmesi işlemine ise,

suyun sterilizasyonu

nir.

Dezenfeksiyonun amacı

Su aracılığıyla yayılan hastalıkların önlenmesi amacıyla uygulanır. Yeterli de

zenfeksiyonun sağlanmadığı sularla, pek çok insanın ölümüne yol açan ciddi salgın

lar ortaya çıkmıştır.

İdeal bir dezenfektan maddenin özellikleri.

İdeal bir dezenfektan maddede olması gereken özellikler şunlardır:

1- Kısa zamanda patojenik mikroorganizmaları yok etmelidir.

2- Suya renk, koku, tat ve toksik maddeler vermemelidir.

3- Dozu kolayca ayarlanabilmelidir.

4- Kullanım prosedürü basit olmalıdır.

5- Fiyatı ucuz olmalıdır.

6- Dezenfektan maddenin sudaki seviyesinin ölçümü kolay olmalıdır.

LEGİONELLA DEZENFEKSİYONU

Legionella bakterisinin büyüme ve çoğalması için uygun ortamlar gereklidir, bu

durum aynı zamanda kullanılan dezenfektanın etkinliğini de belirler;

1. Yeteri kadar oksijen bulunan, düşük tuz oranlı, çökelen maddeler içeren su

ları tercih eder.

2. Korozyon biyofilm oluşumunu, biyofilm oluşumu da Legionella bakterisinin

sistemde sığınmasını sağlar.

3. Biyofilm ve amip içerisine yerleşen bakterilere, dezenfektanların etkisi daha

zayıftır.

4. Su tanklarının, özellikle akış ve hareket olmayan ölü bölgeleri çok iyi büyü

me alanları oluşturmaktadır.

5. Boru tesisatındaki lastik parçalar (doğal kauçuk), ahşap malzeme, bazı plas

Cumartesi Söyleşileri ———

tik cinsleri ve belirli demir veya çinko alaşımları organizmaların gelişmesini teşvik

etmektedir.

6. Bakır, antibakteriyel bir metaldir ve büyüme koşullarına negatif etkisi vardır,

fakat tek başına bakır borular, Legionella dezenfeksiyonu için yeterli değildir.

Dezenfeksiyon yöntemlerinin Legionellaya karşı etkinliğinin

değerlendirilmesi:

A) Kullanım sularında uygulanan yöntemler

1. Termik dezenfeksiyon

Bu yöntemler arasında termik dezenfeksiyon yöntemi, bakterinin doğal üreme

özelliğinden kaynaklanan faktörler dikkate alınarak gereklidir. Ancak bu gerekliliğin

dezenfeksiyon kavramının yanında, koruyucu önlemler olduğu unutulmamalıdır.

Legionella nüfusunun % 90’ı 60°C sıcaklıkta yaklaşık yarım saat içerisinde öl

mektedir. 70°C sıcaklıkta ise teorik olarak yaşaması mümkün olmamasına rağmen,

sistemdeki su kaçakları, izolasyonun yetersizliği ve ölü ayakların tamamen ortadan

kaldırılamaması gibi nedenlerden her noktada aynı sıcaklık sağlanamadığından do

layı, %100 eradikasyon kesinlikle sağlanamaz.

Bütün bakterileri öldürmek müm

kün olmadığına göre bu bir yok etme prosesi olarak değerlendirilmemelidir.

Ön

lemlerin tekrar gelişme ve çoğalmayı önlemek üzere sürekli uygulanması gerekir.

Periyodik olarak sistemi çok yüksek sıcaklıktaki su ile temizlemeğe çalışmak,

termal uygulamanın sürekli olmaması halinde geçersizdir.

2. Ultraviyole ışık ile muamele

Etkisinin kısa olması, biyofilm içerisine etkili olmaması dolayısıyla tek başına

Legionella dezenfeksiyonu için önerilen bir yöntem değildir.

3. Ozonlama

Güçlü bir antioksidan olması avantaj olarak değerlendirilmesine rağmen, etkisi

nin kısa olması, kuruluş ve kullanım maliyetlerinin yüksekliği ve biyofilm içerisinde

bakteriye etkili olamaması dezavantajıdır.

4. Gümüş ve Bakır iyonizasyon yöntemi

Legionella dezenfeksiyonunda etkinliği çeşitli araştırmalarda gösterilmesine

rağmen, aksi çalışmalar da mevcuttur. Uzun süre kullanımında tolerans geliştiğini

——— Legionellosis Enfeksiyonları

bildiren çalışmalar mevcuttur, yüksek ısıda etkinliğinin olmaması, kuruluş maliyeti

nin yüksek olması ve takibi için özel ekipman gerektirmesi dezavantajlarıdır.

5. Klorlama

Güçlü bir antioksidan olması, ucuz ve kullanımının kolay olması, diğer mikroor

ganizmalara etkili olması (Geniş spektrumlu) avantajlarıdır, ancak uygulamasının

uygun olduğu dozlarda 0,4-0,8 ppm. özellikle biyofilm içerisindeki Legionella etkinliği

zayıftır. Kısa süreli yüksek doz uygulamaların kanserojen etki, tat ve koku bozukluk

ları, giysilerde-bitkilerde deformasyon ve sistemde ciddi korozif etki gibi birçok sakın

caları mevcuttur.

6. Monokloramin

Biyofilm içerisindeki bakterilere güçlü etkinlik, etki süresinin uzun olması ısıdan

etkilenmeme, yüksek pH’larda etkin olması kullanım dozlarında tat ve koku bozuklu

ğu, giyecek ve bitkilerde deformasyona yol açmaması, kanserojen yan etkilerinin ve

korozif etkisinin minimum olması avantajlarıdır, oksidasyon gücünün klora göre daha

zayıf olması, klorla eşit seviyede etkinliğe ulaşması için altı kat süre geçmesi (ilk uy

gulamada) yani acil dezenfeksiyonda kullanılamaması dezavantajlarıdır.

Son yıllarda yapılan çalışmalar ve geriye dönük epidemiyolojik araştırmalar

neticesinde, ABD’de monokloraminle su dezenfeksiyonunun sağlandığı hastaneler

de, lejyoner hastalığı riskinin belirgin olarak az olduğu tesbit edilmiştir. Bunun üzeri

ne su sistemleri ile yapılan model çalışmalarda da bu etkinlik gösterilmiştir. 2 mg/L

bakiye monkloramin düzeyi legionella bakterisinin üremesini engellemekte, 4 mg/L

bakiye monokloramin düzeyi ise 30 dakika içinde %99,999’dan daha fazla legionella

bakterisinin ortadan kaldırılmasını sağlamaktadır.

7. Kombine yöntemler

Dezenfeksiyonun etkinliğini ciddi derecelerde arttıran, alternatif yöntemlerdir.

Birden fazla dezenfeksiyon yönteminin kullanılmasının ek maliyet getirmesi haricinde

başka bir dezavantajı yoktur. U.S. Enverinmental Protection Agency tarafından ya

yınlanan, Alternative Disinfectants and Oxidants Guidance Manuel’da aşağıda kulla

nılabilecek yöntemler avantaj ve dezavantajları ile etkinlikleri ayrıntılı olarak anlatıl

mıştır.

Klor ve Kloramin

Klor dioksit ve Kloramin

Cumartesi Söyleşileri ———

Ozon ve Klor

Ozon ve Kloramin

UV ve Klor

UV ve Kloramin

B) Kullanım dışı (kapalı devre) sularda kullanılan yöntemler

1. Mekanik temizlik ile kule ve kazan kimyasallarının kullanımı

Mekanik temizlik sonrası kullanılan korozyon inhibitörü maddeler çok yüksek et

kinliğe sahip olmasalar da, yüksek pH (8,5 ve üzeri) içeren ortam sağlamaları dolayı

sıyla mikroorganizmalar özellikle legionellanın üreyebilmesi için dezavantaj oluştu

rur.

2. Dezenfeksiyonda kullanılan yöntem "Biositlerin düzenli ve sürekli uygu

lanmasıdır".

Özellikle soğutma kuleleri yani açık soğutma sistemlerinde kullanılan dezenfek

tanların kimyasal isimleri ve etki özelliklerine örnekler aşağıda belirtilmiştir. (USA

EPA, CDC, ASHREA standartlarına göre çıkarılmıştır)

Sistemin korunması açısından uygulanacak biyositin, Non-oxidisinglerden se

çilmesi uygundur. Yüksek doz uygulanacak olan oxidising biyositler ciddi korozyona

sebep olabileceği gibi, diğer kazan kule kimyasalları ile (antikorozifler) reaksiyona gi

rebilir, ancak bu durum Non-oxidising biyositler için söz konusu değildir.

Oxidising biyositler:

Bromo-chloro-dimethyl hydantoin

Sodium hypochloride

Catalyzed hydroperoxyde

Chlorine dioxide

İodine

İsocyanurates gibi...

Non-oxidising biyositler:

İsothiazolones ve türevleri (5-chloro-N-methylisothiazolone gibi)

DBNPA

Glutaraldehyde ve/veya quat

Carbamates

Tris-hydroxymethylnitromethane

——— Legionellosis Enfeksiyonları

Bromonitropropanediol ve bromonitrostyrene

Methylene bisthiocyanate

Quarternary phosphonium salts gibi...

Not:

Quarternary ammonium salts

(Kuarterner amonyum tuzları) legionellaya

karşı etkisiz olup, genel amaçlı dezenfeksiyonda geniş spektruma sahiptir.

EK A- SOĞUK SU DEPOLARI:

1. Depo içerisindeki su, boşaltma vanası açılarak tamamen boşaltılmalıdır.

2. Tesisattaki su boşaltılması için tüm pompalar sökülmeli, bodrum ve zemin

kattaki musluklar açılmalıdır.

3. Sistemin boşaldığı gözlendikten sonra, tüm musluklar kapatılmalıdır.

4. Depo iç yüzeyleri üzerinde bir tortu tabakası mevcut ise, uygun bir asidik te

mizleyici ile mevcut tortu tabakası temizlenmelidir:

• Temizlik yapacak personel, öncelikle uygun bir eldiven ve asit gazlarını absorbe

edebilecek gaz maskesi giymelidir.

• Ürün belirtilen konsantrasyonda (1/1-1/4) su ile seyreltilerek depo iç yüzeylerine fır

ça ile sürülmeli ve tortuların giderildiğinden emin olunmalıdır.

• Depo içi boşaltılarak tüm kirlilikler dışarı atılmalı ve depo tamamen tekrar taze su

ile doldurulmalıdır.

• Dolu olan depo, boşaltma vanası açılarak tekrar boşaltılmalıdır.

5. Pompalar monte edilmeli, depolar ve tesisat, tekrar doldurulmalıdır.

6. Depo içinde serbest klor konsantrasyonu 5 ppm(mg/lt) olacak şekilde şok

klorlama yapılmalı ve 30 dakika beklenmelidir. (%15’lik sıvı klor³

su hacmi

için

50 gr. sıvı klor)

7. Sistemde 5 ppm (mg/lt) monokloramin olacak şekilde, dozaj pompası ile sis

teme uygun kimyasal dozlanmalıdır.

8. Tesisatın en uzak noktasından başlanarak, musluklar, duşlar, rezervuarlar

ve bahçe sulama fıskiyeleri açılarak suyun 5 dk süre ile tüm tesisattan akması sağ

lanmalıdır.

9. En uzak noktadaki monokloramin istenilen seviyeye ulaşınca, tüm musluk

lar, duşlar ve bahçe sulama fıskiyeleri kapatılmalıdır.

10. Sistem içinde su 24 saat bekletildikten sonra, sıcak ve soğuk su sistemleri

boşaltılmalıdır.

Cumartesi Söyleşileri ———

11. Depo ve tesisat tekrar doldurularak, son kullanım noktasında 2.0 ppm

(mg/lt) monokloramin olacak şekilde dozaj pompası ayarlanmalıdır.

EK B SICAK SU TANKLARI:

1. Sıcak su tankları içerisinde mevcut su, öncelikle boşaltılarak tortu ve pislik

ler uzaklaştırılır.

2. Tank hacmi, inhibitör içeren bir asidik temizleyici ile önerilen konsantrasyon

da su ile tekrar doldurularak, 4-5 saat kadar pompa ile sirküle ettirilir.

3. Tank içerisindeki su, tamamen boşaltılarak taze su ve pH dengeleyici ile tek

rar doldurulur ve böylece sistem içinde pH nötralizasyonu sağlanır.

4. Tank içerisindeki su boşaltılarak, yeniden taze su alınır.

5. Sistem devreye alınmaya hazırdır.

EK C EVAPORATÖR TEMİZLİĞİ (FANCOİL VE SPLİT

KLİMALAR):

1. El pompası haznesinde; alüminyum yüzey temizleyici ile önerilen konsantras

yonda su ile karıştırılarak, evaporatörün kanatçıkları arasına basınçlı olarak püskür

tülür.

2. Karışımın, evaporatörün alüminyum kanatçıkları arasında köpürerek işlevi

ni yerine getirmesi beklenir.

3. Takriben 5 dk kadar sonra yüzey üzerine su püskürtülerek, karışımın mev

cut kirlilik ile birlikte tava içerisine akması sağlanır.

EK D EVAPORATÖR DEZENFEKSİYONU (FANCOİL

VE SPLİT KLİMALAR):

1. Non-oxidising genel bir dezenfektan önerilen şekilde evaporatörün kanatçık

larına püskürtülür.

2. Dezenfeksiyon işleminden önce, evaporatörde Ek C’de anlatılan temizlik iş

leminin yapılması gereklidir.

——— Legionellosis Enfeksiyonları

EK E SOĞUTMA KULELERİ TEMİZLİĞİ:

1. Soğutma kulesi sistemi (kule havuzu, borular, kondanser) suyu tamamen bo

şaltılmalıdır.

2. Kule içindeki springler, damla tutucular, pislik tutucu filtreler ve tüm ekipman

lar sökülerek, üzerlerinde mevcut kireç ve kışır temizlenmelidir.

• Temizlik, asidik temizleyici ile önerilen dozda su ile hazırlanan bir asit banyosunda

ekipmanların bekletilmesi ile gerçekleştirilir.

3. Soğutma kulesi-Kondanser hattı üzerinde var ise, kireç-kışır tabakası bir in

hibitörlü asit ile temizlenmelidir.

• Kule hacmi, inhibitör içeren bir asidik temizleyici ile önerilen konsantrasyonda su ile

tekrar doldurularak, 4-5 saat kadar pompa ile sirküle ettirilir.

• Sirkülasyon 3-4 saat sürdükten sonra pompa durdurularak, sistem boşaltılmalıdır.

• Tekrar doldurulan sistem suyu içerisine pH yükseltici ilavesi ile su sirküle ettirilerek

pH nötralizasyonu sağlanmalı ve sistem tekrar boşaltılmalıdır.

4. Taze su ile yeniden doldurulan soğutma kulesi suyu, uygun bir biyosit ile bi

yolojik olarak şartlandırılmalıdır.

EK F DUŞ BAŞLIĞI VE ARMATÜR TEMİZLİĞİ:

Duş başlıkları ve armatür içindeki pislik tutucu filtreler sökülmelidir.

2. Sökülen yüzeyler üzerinde, aşırı deformasyon mevcut ise bu ekipmanlar de

ğiştirilmelidir.

3. Ekipmanlar değiştirilmeyecek ise, sökülen parçalar, inhibitörlü bir asidik te

mizleyici içeren bir banyo içerisinde bekletilerek, mevcut kireç ve tortu tabakası temiz

lenmelidir.

EK G DUŞ BAŞLIĞI, ARMATÜR VE GİDERLERİN

DEZENFEKSİYONU:

1. Uygun bir non-oxidising biyosit, önerilen dozda su ile karıştırılarak, tüm yü

zeylerin üzerine yeteri kadar püskürtülmelidir.

2. Dezenfeksiyon işleminden önce EK F’deki temizlik işlemlerinin mutlaka ya

pılmış olması gereklidir.

Cumartesi Söyleşileri ———

Su sistemlerinde alınması gerekli yapısal önlemler

16. Su depoları sıkı kapanan kapaklı olmalıdır. Mümkün olduğunca temiz bir

mahalde ve yerden yükseltilmiş olarak bulunmalıdırlar.

17. Miks batarya kullanmaktan kaçınmalıdır. Bu bataryalarda sıcak ve soğuk su

birbirine karışmakta ve sıcak su soğuk su hattına kaçabilmektedir. Miks batarya kul

lanıldığında daire girişlerindeki kullanma sıcak ve soğuk su branşmanlarına çekvalf

monte edilmelidir.

18. Hidrofor tesisatında da aynı DIT tipi, içinde suyun hareketli kaldığı kapalı

genleşme depoları kullanılmalıdır.

19. Boyler tesisatlarında içinde suyun hareketli tutularak sürekli değiştiği (DIT

tip) genleşme depoları kullanılmalıdır.

20. Boyler deposunun tamamen boşaltılabilme ve temizlenebilme imkanı olma

lıdır. Boylerlerde ısıtıcı serpantin mümkün olduğu kadar alt seviyede bulunmalı, böy

lece suyun yeterince hareketi sağlanmalıdır.

21. Boyler iç yüzeyleri kir tutmayan ve temizlenebilen bir malzemeyle kaplı ol

malıdır. En mükemmel olanı cam kaplı boylerdir.

22. Boru tesisatında çalışmayan ölü uçlar bulunmamalıdır.

23. Soğuk ve sıcak su boruları izole edilmelidir. Böylece:

• Yoğuşma önlenerek korozyon riski azalır.

• İzolasyon, ısı kaybını azalır.

24. Bu borulardan birbirine ısı geçiş imkanı olmamalıdır. Duvar içinden geçen

sıcak ve soğuk su boruları arasında yaklaşık 30 cm mesafe olmalıdır.

25. Dışarıdaki tanklar direkt güneş ışınlarına karşı korunmalı ve reflektif bo

ya ile boyanmalıdır.

26. Bodrumdaki tankların iyi havalandırılan bir bölgede olmasına gayret edilme

lidir.

27. Su depolarının toprak altında veya bodrum katta yapılması, içerisinin havuz

seramiği ile derzsiz kaplanması tavsiye edilir. Pürüzsüz ve hijyenik tip kaplama mal

zemesi temizliği de kolaylaştırır.

28. Yangın suyu için ayrı depo uygulaması uygun değildir. Depo içindeki durgun

su hastalığın üremesi için uygun bir ortam oluşturur.

29. Kullanma suyu ve yangın için ortak su deposu seçilmelidir. Yangın durumun

da gerekli suyun temini için, su gereken seviyeye indiğinde otomatik seviye alarmı

devreye girecek şekilde ayarlanmalıdır.

30. Soğutma kulelerinin ve buharlaşmalı evaporatörlerin yerleştirmesinde

——— Legionellosis Enfeksiyonları

aşağıdaki konulara dikkat edilmelidir:

• Klima santrallerinin taze hava alış menfezlerinden ve açılabilen pencerelerden

mümkün olduğu kadar uzağa yerleştirilmelidirler.

• Soğutma kulesinin klima santralinin dış hava emiş ağızlarından ve pencerelerden,

lokanta, kafeterya vb. insanların yoğun olduğu yerlere en az 10 metre ve daha uzak

olması, hakim rüzgar yönünde soğutma kulesinin daha ileri noktaya montajı ve so

ğutma drenajının hava kesicili (sifonla) drenaja bağlanması gerekir. Soğutma

kulesinden 3 km uzağa kadar Legionella bakterilerinin taşınabildiği unutulmamalı

ve kulenin bakım, temizlik ve dezenfeksiyon işlemleri özenle yapılmalıdır.

• Mutfak egzoz fanları, bacalar, gibi organik madde kaynaklarının yanına ve yakınına

yerleştirilmemelidir.

• Hakim olan rüzgar yönü, dışarıdaki halka açık alanlar ve yaşam mahallerinin kon

umuna göre değerlendirilmeli ve sistem ona göre planlanmalıdır.

• Soğutma kulelerinde kullanılan malzeme pürüzlü olmayan, kolay temizlenebilir

yüzeyli olmalıdır. Metalik olmayan bileşenler ve ahşap gibi bazı doğal malzemeler

bu açıdan sakıncalıdır ve konstrüksiyonda kullanılması tavsiye edilmez.

• Cihazın genel tasarımında durağan su bölgelerinden kaçınılmalı, elemanlara kolay

ulaşım, temizleme, numune alma ve drenaj imkanı tanınmalıdır. Komponentler

kolayca çıkarılabilmelidir.

Cumartesi Söyleşileri ———